Evcil hayvan sözlüğü
Veteriner hekimlik ve evcil hayvan bakımında sık geçen terimlerin kısa açıklamaları.
A
- Aşı takvimi
- Yavrunun hangi aşıyı hangi yaşta alacağını gösteren plandır. Kedi ve köpeklerde aşılama genellikle 6–8 haftalıkken başlar, 3–4 hafta arayla yaklaşık 16 haftalı…
- Ayrılık kaygısı
- Hayvanın yalnız bırakıldığında yaşadığı yoğun kaygıdır. Sürekli havlama veya uluma, eşyalara zarar verme, kapıyı tırmalama ve ev içine tuvalet yapma görülebili…
B
- Beyaz benek hastalığı (Ich)
- Akvaryum balıklarında Ichthyophthirius multifiliis adlı parazitin neden olduğu, vücut ve yüzgeçlerde tuz tanesi gibi beyaz noktalarla görülen hastalıktır. Balı…
- Brakisefalik ırk
- Kısa burunlu, basık yüzlü ırkları tanımlar: Fransız bulldog, İngiliz bulldog, pug, İran kedisi gibi. Daralmış burun delikleri ve uzun yumuşak damak nedeniyle h…
D
- Deri mantarı (Dermatofitoz)
- Microsporum ve Trichophyton gibi mantarların neden olduğu, çoğunlukla yuvarlak ve tüysüz, kabuklu alanlarla görülen deri enfeksiyonudur. Yavru ve uzun tüylü ke…
- Dış parazit
- Deri ve tüy üzerinde yaşayan pire, kene, bit ve akar (uyuz etkeni) gibi parazitlerdir. Kaşıntı, deri iltihabı ve kansızlığa neden olabilir, bazı hastalıkları t…
- Diş taşı
- Diş yüzeyinde biriken bakteri plağının sertleşmesiyle oluşur. Ağız kokusu, diş eti iltihabı ve ilerleyen dönemde diş kaybına yol açan periodontal hastalığa ned…
- Diyabet (Şeker hastalığı)
- İnsülin hormonunun yetersiz üretilmesi veya etkisizliği sonucu kan şekerinin yükselmesidir. Çok su içme, çok idrara çıkma, iştah artışına rağmen kilo kaybı tip…
F
- FeLV (Kedi lösemi virüsü)
- Salya, tımar ve ortak mama-su kapları gibi yakın temasla kediler arasında bulaşan bir virüstür. Bağışıklığı baskılayabilir, kansızlık ve lenfoma gibi hastalıkl…
- FIP (Kedi enfeksiyöz peritoniti)
- Kedilerde yaygın ve çoğunlukla zararsız olan kedi koronavirüsünün vücut içinde değişime uğramasıyla gelişen ciddi bir hastalıktır. Karında veya göğüste sıvı bi…
- FIV (Kedi bağışıklık yetmezliği virüsü)
- Kedilerin bağışıklık sistemini zamanla zayıflatan bir virüstür; çoğunlukla kavgada derin ısırıklarla bulaşır. İnsanlara ve köpeklere bulaşmaz. Kesin tedavisi y…
G
- Gençlik hastalığı (Distemper)
- Köpeklerde morbillivirüsün neden olduğu, solunum, sindirim ve sinir sistemini tutan ciddi bir hastalıktır. Ateş, burun ve göz akıntısı, öksürük, ishal ve ilerl…
H
- Hipoalerjenik mama
- Alerjik reaksiyon riskini azaltmak için hazırlanan mamadır; proteinleri küçük parçalara ayrılmış (hidrolize) ya da hayvanın daha önce yemediği tek bir protein …
İ
- İç parazit
- Bağırsakta veya diğer iç organlarda yaşayan yuvarlak solucan, tenya gibi parazitlerdir. İshal, kilo kaybı, tüylerde matlaşma ve yavrularda büyüme geriliğine yo…
K
- Kalça displazisi
- Kalça ekleminin gelişim sırasında düzgün oluşmaması sonucu eklemin gevşek kalması ve zamanla kireçlenmesidir. Büyük ırk köpeklerde sık görülür ve kalıtsal yönü…
- Kalp kurdu
- Sivrisinek ısırığıyla bulaşan Dirofilaria immitis adlı parazitin kalp ve akciğer damarlarına yerleşmesiyle oluşan hastalıktır. Öksürük, çabuk yorulma ve ileri …
- Karma aşı
- Tek enjeksiyonla birden çok hastalığa karşı koruma sağlayan aşıdır. Köpeklerde genellikle gençlik hastalığı (distemper), bulaşıcı hepatit, parvovirüs ve parain…
- Kastrasyon
- Erkek kedi veya köpekte testislerin cerrahi olarak alınmasıdır. İşaretleme, dişi arama ve kavga gibi hormona bağlı davranışları azaltır, testis tümörü riskini …
- Kedi idrar yolu hastalığı (FLUTD)
- Kedilerde mesane ve idrar yolunu etkileyen sorunların genel adıdır: sık ve az idrar yapma, kanlı idrar, kum kabı dışına idrar yapma ve ağrı. Erkek kedilerde id…
- Kene
- Deriye tutunarak kan emen bir dış parazittir. Babesiyoz, erlihiyoz ve Lyme hastalığı gibi enfeksiyonları bulaştırabilir. Doğa yürüyüşlerinden sonra hayvanın de…
- Kısırlaştırma
- Dişi hayvanda yumurtalıkların (çoğunlukla rahimle birlikte), erkekte testislerin genel anestezi altında cerrahi olarak alınmasıdır. İstenmeyen yavruları önler;…
- Kızgınlık (Östrus)
- Dişi hayvanın çiftleşmeye hazır olduğu üreme dönemidir. Köpeklerde genellikle yılda iki kez görülür ve yaklaşık 2–3 hafta sürer; kanlı akıntı ve vulvada şişlik…
- Kronik böbrek yetmezliği
- Böbreklerin işlevini aylar-yıllar içinde yavaş yavaş kaybetmesidir; özellikle yaşlı kedilerde sık görülür. Çok su içme, çok idrara çıkma, kilo kaybı, iştahsızl…
- Kuduz
- Kuduz virüsünün (Lyssavirus) neden olduğu, ısırık veya tırmalamayla salya yoluyla bulaşan, sinir sistemini tutan bir hastalıktır. Belirtiler başladıktan sonra …
- Kuduz antikor titresi testi
- Kuduz aşısının yeterli bağışıklık oluşturup oluşturmadığını ölçen kan testidir. Avrupa Birliği ülkeleri gibi pek çok ülkeye girişte istenir; sonucun en az 0,5 …
L
- Leptospiroz
- Leptospira bakterisinin neden olduğu, enfekte hayvanların idrarıyla kirlenmiş su ve toprak yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Köpeklerde böbrek ve karaciğeri tut…
M
- Mide dönmesi (GDV)
- Özellikle büyük ve derin göğüslü köpeklerde midenin gazla genişleyip kendi ekseni etrafında dönmesidir. Karında hızlı şişlik, sonuçsuz kusma çabası, huzursuzlu…
- Mikroçip
- Pirinç tanesi büyüklüğünde, deri altına (genellikle boyun ile kürek kemiği arasına) enjektörle yerleştirilen kimlik çipidir. İçinde 15 haneli benzersiz bir num…
O
- Obezite
- Vücut ağırlığının ideal kilonun yaklaşık %20 ve daha fazla üzerinde olmasıdır. Eklem hastalıkları, diyabet, solunum güçlüğü ve kısalan yaşam süresiyle ilişkili…
P
- Panlökopeni
- Kedilerde parvovirüsün neden olduğu, “kedi gençlik hastalığı” olarak da bilinen çok bulaşıcı hastalıktır. Ateş, kusma, ishal, iştahsızlık ve akyuvar sayısında …
- Parvovirüs
- Köpeklerde, özellikle aşısız yavrularda görülen, çok bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Şiddetli kusma, kanlı ishal, halsizlik ve hızlı sıvı kaybıyla seyreder; t…
- Pet pasaportu
- Hayvanın kimlik, mikroçip, aşı ve parazit uygulamalarının işlendiği resmî belgedir. Yurt dışı seyahatlerde istenir; gidilecek ülkeye göre kuduz aşısı ve kuduz …
- PETVET
- Tarım ve Orman Bakanlığı’nın evcil hayvan kayıt sistemidir. Mikroçip numarası, hayvanın ve sahibinin bilgileri, aşı kayıtları bu sisteme veteriner hekim tarafı…
- Pire
- Kedi ve köpeklerin kanıyla beslenen, zıplayarak yayılan küçük bir böcektir. Kaşıntıya, pire alerjisi dermatitine ve yavrularda kansızlığa yol açar; tenya taşıy…
- Pozitif pekiştirme
- İstenen davranışın hemen ardından ödül (mama ödülü, oyun, övgü) verilerek o davranışın tekrarlanma olasılığının artırıldığı eğitim yöntemidir. Ceza temelli yön…
- Psittakoz
- Chlamydia psittaci bakterisinin neden olduğu, papağan ve muhabbet kuşu gibi kuşlarda görülen bir hastalıktır. Kuşlarda göz ve burun akıntısı, halsizlik, yeşil …
- Pyometra
- Kısırlaştırılmamış dişi köpek ve kedilerde rahim içinde irin birikmesidir; çoğunlukla kızgınlıktan birkaç hafta sonra görülür. Halsizlik, çok su içme, iştahsız…
R
- Rapel aşı
- Bağışıklığın sürmesi için belirli aralıklarla tekrarlanan hatırlatma aşısıdır. Kuduz ve karma aşılar erişkin hayvanlarda veteriner hekimin önerdiği aralıklarla…
S
- Sosyalleşme dönemi
- Yavrunun insanlara, diğer hayvanlara, seslere ve ortamlara en kolay alıştığı hassas dönemdir; köpeklerde yaklaşık 3–14, kedilerde 2–7 haftalık yaşlar arasıdır.…
T
- Tahılsız mama
- Karbonhidrat kaynağı olarak tahıl yerine bezelye, mercimek veya patates gibi bileşenler kullanılan mamadır. Tahıl alerjisi köpek ve kedilerde sanıldığından sey…
- Taurin
- Kediler için yaşamsal (esansiyel) bir amino asittir; kediler yeterince üretemez ve besinle almak zorundadır. Eksikliği kalp kası hastalığına (dilate kardiyomiy…
- Tımar (Grooming)
- Tüy tarama, banyo, tırnak kesimi, kulak ve göz çevresi temizliği gibi düzenli bakım işlemlerinin bütünüdür. Deri ve tüy sağlığını korur, keçeleşmeyi önler ve d…
- Toksoplazmoz
- Toxoplasma gondii adlı tek hücreli parazitin neden olduğu hastalıktır. Kediler parazitin asıl konağıdır ve dışkılarıyla yumurta (ookist) saçabilir; insanlar ço…
- Tüy yumağı
- Kedilerin yalanarak temizlenirken yuttuğu tüylerin midede topaklanmasıdır. Ara sıra kusmaya neden olabilir; sık kusma, kabızlık veya iştahsızlık varsa bağırsak…
U
- Uyuz
- Deride yaşayan akarların (Sarcoptes, Demodex, Notoedres vb.) neden olduğu deri hastalığıdır. Yoğun kaşıntı, kabuklanma ve tüy dökülmesiyle görülür. Sarkoptik u…
V
- Vücut kondisyon skoru
- Hayvanın kilosunu görünüm ve dokunarak değerlendiren ölçektir; yaygın kullanılan 9’luk ölçekte 4–5 idealdir. İdeal kiloda kaburgalar hafif bir yağ tabakası alt…
Y
- Yalancı gebelik
- Gebe olmayan dişi köpekte kızgınlıktan sonra hormon değişiklikleri nedeniyle gebelik belirtilerinin görülmesidir: meme büyümesi, süt gelmesi, yuva yapma, oyunc…
Z
- Zoonoz
- Hayvanlardan insanlara bulaşabilen hastalıkların genel adıdır. Kuduz, leptospiroz, toksoplazmoz, mantar enfeksiyonları ve bazı bağırsak parazitleri örnektir. D…